Zatrzymanie osoby

Najpierw określ tryb zatrzymania. Poniżej opisano zatrzymanie procesowe osoby dorosłej: w sprawie o przestępstwo oraz o wykroczenie. Zatrzymanie prewencyjne, wykonanie zarządzenia o doprowadzeniu, ENA i postępowanie wobec nieletnich wymagają uwzględnienia przepisów właściwych dla danego trybu.

Przestępstwo — art. 244 k.p.k.

W § 1 wymagane jest uzasadnione przypuszczenie popełnienia przestępstwa oraz co najmniej jedna dodatkowa przesłanka: obawa ucieczki lub ukrycia się, zatarcia śladów, niemożność ustalenia tożsamości albo przesłanki trybu przyspieszonego. Zapisz konkretne fakty uzasadniające zatrzymanie.

Przemoc wobec osoby wspólnie zamieszkującej: § 1a pozwala zatrzymać przy uzasadnionym przypuszczeniu popełnienia przestępstwa z użyciem przemocy i obawie jego ponownego popełnienia wobec tej osoby. § 1b przewiduje obowiązek zatrzymania, jeżeli takie przestępstwo popełniono przy użyciu broni palnej, noża lub innego niebezpiecznego przedmiotu i istnieje wskazana obawa ponownej przemocy.

Wykroczenie — art. 45 k.p.w.

Chodzi o osobę ujętą na gorącym uczynku wykroczenia lub bezpośrednio potem, gdy zachodzą podstawy postępowania przyspieszonego albo nie można ustalić jej tożsamości. Sam brak dokumentu przy sobie nie oznacza niemożności ustalenia tożsamości. Przy trybie przyspieszonym uwzględnij ograniczenie wynikające z wyroku TK SK 6/16, wskazane w urzędowym tekście art. 45: dotyczy ono osoby czasowo przebywającej w Polsce, o ustalonej tożsamości, przy wykroczeniu zagrożonym wyłącznie grzywną.

1. Ustal podstawę i odnotuj rzeczywisty czas. Zapisz miejsce, datę i godzinę faktycznego zatrzymania, a jeśli poprzedzało je ujęcie — również jego okoliczności i czas. Sporządzenie protokołu lub przyjazd do jednostki nie rozpoczynają czasu od nowa.
2. Natychmiast poinformuj i wysłuchaj. Podaj przyczynę zatrzymania i przysługujące prawa w sposób zrozumiały dla osoby. Wyjaśnij prawo do złożenia oświadczenia i odmowy jego złożenia. Przekaż pisemne pouczenie właściwe dla trybu; zapewnij tłumacza, gdy jest potrzebny.
3. Zadbaj o zdrowie i bezpieczeństwo. Zapewnij niezbędną pomoc medyczną. Sprawdzenie prewencyjne, ewentualne przeszukanie, odebranie przedmiotów i użycie środków przymusu wykonuj na właściwej podstawie i udokumentuj odpowiednio do rodzaju czynności.
4. Umożliw realizację praw. Na żądanie niezwłocznie umożliw kontakt z adwokatem lub radcą prawnym i bezpośrednią rozmowę. W k.p.k. obecność zatrzymującego przy rozmowie można zastrzec wyłącznie wyjątkowo, w szczególnie uzasadnionych okolicznościach (art. 245 § 1). Zrealizuj uprawnienia do zawiadomienia osoby bliskiej lub wskazanej, właściwych podmiotów oraz kontaktu konsularnego stosownie do danego trybu.
5. Sporządź protokół i doręcz odpis. Zapisz oświadczenia, udzielone pouczenia, żądania oraz sposób ich realizacji. Przed podpisaniem odczytaj protokół. Odmowę lub niemożność podpisania i jej przyczynę odnotuj. W sprawie o wykroczenie odpis doręcza się za pokwitowaniem.
6. Wykonaj zawiadomienia i kontroluj dalszy bieg. W trybie art. 244 k.p.k. niezwłocznie zawiadom prokuratora i zbierz niezbędne dane. Dokumentuj przekazanie osoby, czynności i zwolnienie. Przy zatrzymaniu z art. 15a ustawy o Policji obowiązują dodatkowe zawiadomienia, m.in. zespołu interdyscyplinarnego, a gdy w mieszkaniu mieszkają małoletni — sądu opiekuńczego.

Terminy i zwolnienie

• K.p.k. — 48 godzin: od zatrzymania przez uprawniony organ do przekazania osoby do dyspozycji sądu wraz z wnioskiem o tymczasowe aresztowanie. Brak takiego przekazania w terminie oznacza obowiązek zwolnienia.
• K.p.k. — dalsze 24 godziny: od przekazania do dyspozycji sądu na doręczenie postanowienia o tymczasowym aresztowaniu albo jego ogłoszenie w warunkach art. 250 § 3b, zgodnie z art. 248 § 2. Bez tego osobę należy zwolnić.
• K.p.w. — do 24 godzin: przy niemożności ustalenia tożsamości; do 48 godzin w przypadku z art. 45 § 1 pkt 1, dotyczącym trybu przyspieszonego. Czas liczy się od ujęcia.